Eski Maliye Bakanı Birikim Özgür, son dönemde kamu maliyesi, borçlanma, Cypruvex’in finansmanı, belediyelerin alacakları, akaryakıt gelirleri ve öğrenci taşımacılığında yaşanan sorunları birlikte değerlendirerek hükümete sert eleştiriler yöneltti. Özgür, birbirinden bağımsız gibi görünen gelişmelerin aynı mali yönetim anlayışının sonucu olduğunu savundu.
Özgür, kamu maliyesinin orta vadeli bir plan çerçevesinde yönetilmesi yerine kısa vadeli nakit ihtiyacının karşılanmasına odaklandığını ileri sürdü.
Daha önce de kamu maliyesindeki borçlanma ve bütçe dengesi konusunda benzer eleştiriler dile getiren Özgür, gelir-gider dengesinin kalıcı biçimde kurulması ve borçlanmanın yapısal reformlarla birlikte ele alınması gerektiğini savunmuştu.
“KISA VADELİ BORÇLANMA SÜREKLİ ÇEVRİLİYOR”
Devletlerin borçlanmasının olağan olduğunu belirten Özgür, asıl riskin kısa vadeli borçların sürekli yenilenmesi ve geri ödemelerin belirli dönemlerde yoğunlaşması olduğunu söyledi.
Özgür, 9 Eylül itibarıyla aktif DİBS stokunun 28,55 milyar TL seviyesinde bulunduğunu, KVA bakiyesiyle birlikte kısa vadeli iç finansman göstergesinin 31,27 milyar TL’ye ulaştığını belirterek, DİBS stokunun yüzde 43,6’sının döviz cinsinden olduğunu kaydetti.
Borç miktarının tek başına yeterli bir gösterge olmadığını ifade eden Özgür, “Asıl soru, borcun hangi vadeyle, hangi para birimiyle, hangi maliyetle ve hangi geri ödeme takvimiyle yönetildiğidir” dedi.
Sağlıklı borç yönetiminde kısa, orta ve uzun vadeli araçlarla TL ve döviz yükümlülüklerinin dengelenmesi gerektiğini söyledi.
CYPRUVEX İÇİN “YAPISAL SORUN” UYARISI
Cypruvex’in finansman ihtiyacının son aylarda özel tertip kısa vadeli Hazine bonolarıyla karşılanmasını da eleştiren Özgür, şu soruyu yöneltti:
“Bir kamu işletmesinin işletme sermayesi ihtiyacı neden sürekli Hazine’nin kısa vadeli borçlanma kapasitesine geliyor?”
Aynı finansman ihtiyacının birkaç ayda bir tekrar ortaya çıkmasının sorunun yapısal hale geldiğine işaret ettiğini savundu.
BELEDİYELERİN GELİRLERİNE DİKKAT ÇEKTİ
Belediyelerin merkezi idareden alacaklarını tahsil etmekte zorlandığını belirten Özgür, buna karşılık akaryakıttan belediyelere aktarılan yüzde 1,5 oranındaki kıymet ve tartı ücretinin geçici olarak kaldırılmasını da eleştirdi.
Özgür, belediyelerin gelirlerindeki azalmanın maliyetinin ortadan kalkmadığını, yalnızca başka bir alana taşındığını ifade ederek, bunun yol, altyapı, temizlik, su ve sosyal hizmetlere yansıyabileceğini kaydetti.
ÜSTEL VE BEROVA YÖNETİMİNE ELEŞTİRİ
Özgür, merkezi yönetimin ödeme tercihlerinin de sorgulanması gerektiğini belirterek Başbakan Ünal Üstel ve Maliye Bakanı Özdemir Berova’nın yönetimine yönelik siyasi eleştirilerde bulundu.
Belediyelerin alacak ve gelirleri üzerindeki baskı sürerken seçim öncesinde merkezi kaynakların farklı ödeme kalemleri için tutulabileceğine ilişkin kuşkusunu dile getiren Özgür, “13’üncü maaşların öne çekilmesinin siyasi bir seçenek olarak değerlendirilmesi” ihtimalinin sorgulanması gerektiğini savundu.
Bu ifadeler Özgür’ün siyasi değerlendirmesi ve iddiası niteliğinde.
“AKARYAKITTA ÖNGÖRÜLEBİLİR SİSTEM KURULMALI”
Akaryakıt fiyatlarında her kriz döneminde farklı gelir veya vergi kalemlerinin kaldırılmasının kalıcı çözüm olmadığını ifade eden Özgür, petrol fiyatları, döviz kuru, stok maliyetleri, bütçe etkisi ve sosyal etkinin birlikte değerlendirildiği öngörülebilir bir mekanizma kurulması gerektiğini söyledi.
ÖĞRENCİ TAŞIMACILIĞI İÇİN UYARI
Öğrenci taşımacılığında yaşanan hak ediş ve sözleşme sorunlarına da değinen Özgür, taşımacılık sistemindeki aksaklıkların sadece eğitim sektörünü etkilemediğini savundu.
Özgür, sorunların öğrencilerin okula ulaşımını zorlaştırdığını, trafikte yoğunluğu artırdığını, çalışan ailelerin zamanını ve bütçesini olumsuz etkilediğini belirterek bunun daha geniş ekonomik sonuçlar doğurduğunu ifade etti.
Taşımacılara, belediyelere ve diğer kamu yükümlülüklerine ilişkin ödemelerin gecikmesini de mali bozulmanın işaretlerinden biri olarak değerlendirdi.
“SORUN KAYNAK BULMAKTAN ÇOK MALİ YAPIYI DÜZELTME İRADESİ”
Finans sisteminin kamu finansmanının sürdürülmesi için kaynak üretmeye çalıştığını belirten Özgür, buna rağmen aynı kısa vadeli finansman ihtiyacının sürekli yeniden ortaya çıkmasının temel sorunun kaynak bulma kapasitesinden ziyade mali yapının kalıcı biçimde düzeltilmesi olduğunu savundu.
Özgür, kamu borcu, nakit yönetimi, kamu kurumlarının yükümlülükleri ve dış kaynak ilişkilerinin aynı plan içerisinde yürütülmesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye ile mali ilişkilerin de “kurallı, öngörülebilir ve bütçe disiplinine dayalı” bir zemine oturtulması gerektiğini söyleyen Özgür, dış kaynakların günlük açıkları kapatmak yerine mali yapıyı güçlendirmek için kullanılması gerektiğini kaydetti.
“SORUNLARI BİR SONRAKİ VADEYE TAŞIMAK ÇÖZÜM DEĞİLDİR”
Borçlanma, Cypruvex, akaryakıt, belediyeler ve öğrenci taşımacılığının ayrı sorunlar gibi görülmesine rağmen aynı mali yönetim anlayışının parçaları olduğunu savunan Özgür, tabloyu şöyle özetledi:
“Sorun oluşuyor, kaynak bulunuyor, ödeme öteleniyor ve sistem bir sonraki vadeye kadar çevriliyor.”
Gerçek mali disiplinin, tüm kamu yükümlülüklerinin aynı tabloda görülmesi ve bugünkü kararların gelecek yılların bütçelerine oluşturacağı yükün önceden hesaplanması olduğunu belirten Özgür, “Sorunları sürekli bir sonraki vadeye taşımak, çözüm üretmek anlamına gelmez” ifadelerini kullandı.
