Les Ambassadeurs Hotel&Casino Genel Müdürü , Casino İşletmecileri Birliği Eski Asbaşkanı Ercan Turhan, ülkedeki casinoların durumuna ilişkin açıklamalarda bulunarak, casinoların ülke ekonomisine ve turizmine olan katkılarını sıraladı.
Casinoların istihdam, tanıtım, vergi gelirleri ve kaliteli hizmet üretimi gibi alanlarda ekonomiye katkıda bulunduğunun altını çizen Turhan, Gazeteci Deniz Gürgöze’nin sorularını yanıtladı.
Turhan, KKTC’de vatandaşların casinolara girişinin yasaklanmasının çözüm olmadığını belirterek, belli kriterlerin getirilmesi gerektiği konusunda görüşlerini paylaştı ve bu kriterler çerçevesinde casinolara giriş izninin devlet tarafından verilmesini tavsiye etti. Ayrıca, casinoların devlete ödediği vergilerden de bahsederek, bu vergilerin devlet tarafından peşin olarak tahsil edildiğini ve casino işletmecilerinin makine, lisans ve canlı oyun vergilerini peşin olarak ödediğini kaydetti.
Ülkede bulunan casinoları dünya genelindeki casinolarla kıyaslayan Turhan, Kıbrıs’taki casinoların hizmet kalitesi bakımından dünya genelinde birinci sırada olduğunu vurguladı. Kıbrıs’taki Casinolar hizmet kalitesinde dünyada birinci” şeklinde konuşan Turhan, casinoların ülke ekonomisine ve turizmine sağladığı katkılara dikkat çekti.
Ülkemiz gerçeği var: casinolar. Yerli halkın ilgisini çeken bir konu. Ülkemizde yerli halkın casinoya girmesi yasak. Bu konu komitede tartışılan bir konu. Devlet toplumu korumak için yasak koydu. Sizce devlet toplumu koruyor mu? Size göre nasıl olmalı?
Ercan Turhan: Öncelikle Kıbrıs’taki casino gerçeğinden biraz bahsedeyim. Kıbrıs’taki casinolarda yanlış hatırlamıyorsam; malumunuz ben iki yıl öncesine kadar Casino İşletmeciler Birliği’nin uzun bir dönem as başkanlığını üstlenmiştim. O dönem verilere daha hâkimdim. 35 adet casino, 17.000 – 18.000 istihdam vardı.
“Casino sektörü ekonomiyi domine eden, otelleri de sübvanse eden bir sektördür”
Casinoların ekonomiye ciddi katkıları vardır. Öncelikle katkılardan söz edeyim. Birincisi ve en önemli katkılardan biri istihdamdır. İkincisi ise piyasa satın almalarıdır. Casinoya gelen müşteri lüks misafirdir. Tabiri caizse şımartılmış misafir. En iyi gıdayı tüketmek istiyor. Rekabetin görüldüğü işletmeler, misafirleri daha iyi ağırlamak ve daha iyi hizmet verebilmek için rekabeti körüklüyor. Ciddi bir imtiyaz, giriş ve stopaj vergileri var. Öte taraftan tanıtıma çok ciddi katkılar yapılıyor. Biliyorsunuz yerli ve yabancı sanatçılar burada sahne alıyor. Bunu da basın, özellikle Türkiye’den gelenleri, takip ediyor ve devamlı Kıbrıs reklamları ekranlarda çıkmış oluyor.
KKTC’de vatandaşların casinolara girişinin yasaklanmasının çözüm olmadığını belirttiniz. Bu konuda ne düşünüyorsunuz? Belli kriterler getirilmeli mi?
Ercan Turhan: Evet, vatandaşların casinolara girişinin yasaklanması çözüm değildir. Bunun yerine, belli kriterler getirilmesi noktasında görüşlerimi paylaşmak isterim. Bu kriterler çerçevesinde casinolara giriş izninin devlet tarafından verilmesini tavsiye ediyorum. Casinoların devlete ödediği vergilerden de bahsetmek isterim. Bu vergiler devlet tarafından peşin olarak tahsil ediliyor. Casino işletmecileri makine, lisans ve canlı oyun vergilerini peşin olarak ödüyor.
“Kıbrıs’taki casinolar ürettikleri hizmet açısından dünya birincisidir”
Ülkede bulunan casinoları dünya casinoları ile kıyasladığımızda, Kıbrıs’taki casinoların hizmet kalitesi bakımından dünya genelinde birinci sırada olduğunu vurgulamak isterim.
Casinolar olmasa oteller ayakta duramaz mı?
Ercan Turhan: Bu standartlarda ayakta duramaz ve bu hizmeti üretemez. Hal böyle olunca hava yolu trafiğine de bunun etkisi vardır. Olaya şu boyuttan baktığınızda turizm bulunduğu yerde enflasyon yaratır. Bugün Bodrum’daki ev kirası ile Dalaman’daki ev kirası bir değildir. Çünkü lüks bir talep vardır. Casino ve otel sektörü Kıbrıs’ta da bir enflasyonu beraberinde getirmiş olabilir. Ancak ekonomiye olan katkısına baktığımızda çok ciddi katkılarının olduğunu söyleyebilirim.
Kıbrıs’ta otelcilik sektörünün casinolar olmadan ayakta durması pek mümkün değildir. Hal böyle olunca casino sektörü ekonomiyi domine eden, otelleri de sübvanse eden bir sektör oluyor. İşçiliğin pahalı olduğunu göz ardı etmezsek, herhangi bir üretim olmadığından ötürü hemen hemen her ürünün dışarıdan ithal edildiğini ve bunun üzerine vergilerin eklendiğini düşünürsek, Kıbrıs’ta otelcilik sektörünün casinolar olmadan ayakta durması çok da mümkün değildir. Casinolar otelleri bu anlamda sübvanse ediyor.
“Ülkemizde casinolu 5 yıldızlı otellerin hizmet kalitesi oldukça yüksek”
Oteller, ürettikleri hizmeti casinonun aldığı kontenjan ve doluluk haricindeki boş odalarında daha makul fiyatlarla tatilcilere satıyorlar. Yani bugün casinolu 5 yıldızlı bir otel hizmet kalitesi hem Avrupa’nın hem de belki de Türkiye’nin birçok otelinden daha yüksek bir hizmet kalitesine sahiptir. Personel istihdam sayılarında otelciler, gerektiğinden daha fazla personel istihdam ediyorlar çünkü rekabet ortamında ayakta kalabilmek için bu yöntemi tercih ediyorlar. Bu da kaliteli hizmetin doğmasına sebebiyet veriyor. Fakat siz bir otelde kaliteli hizmet ürettiğinizde, casino sizin oda sayınızın bir miktarını satın alıyor ya da kullanıyor. Geriye kalan odaların tatilcilere satılması gerekiyor.
“Ekonomiye çok ciddi katkılarının olduğunu söyleyebilirim”
Casinoların ekonomiye çok ciddi katkıları vardır. Öncelikle katkılardan söz edeyim. Birincisi ve en önemli katkılardan biri istihdamdır. İkincisi ise piyasa satın almalarıdır. Casinoya gelen müşteri lüks misafirdir. Tabiri caizse şımartılmış misafir. En iyi gıdayı tüketmek istiyor. Rekabetin görüldüğü işletmeler, misafirleri daha iyi ağırlamak ve daha iyi hizmet verebilmek için rekabeti körüklüyor. Ciddi bir imtiyaz, giriş ve stopaj vergileri var. Öte taraftan tanıtıma çok ciddi katkılar yapılıyor. Biliyorsunuz yerli ve yabancı sanatçılar burada sahne alıyor. Bunu da basın, özellikle Türkiye’den gelenleri, takip ediyor ve devamlı Kıbrıs reklamları ekranlarda çıkmış oluyor.
KKTC’de vatandaşların casinolara girişinin yasaklanmasının çözüm olmadığını belirttiniz. Bu konuda ne düşünüyorsunuz? Belli kriterler getirilmeli mi?
Ercan Turhan: Evet, vatandaşların casinolara girişinin yasaklanması çözüm değildir. Bunun yerine, belli kriterler getirilmesi noktasında görüşlerimi paylaşmak isterim. Bu kriterler çerçevesinde casinolara giriş izninin devlet tarafından verilmesini tavsiye ediyorum. Casinoların devlete ödediği vergilerden de bahsetmek isterim. Bu vergiler devlet tarafından peşin olarak tahsil ediliyor. Casino işletmecileri makine, lisans ve canlı oyun vergilerini peşin olarak ödüyor.
“Kıbrıs’taki casinolar ürettikleri hizmet açısından dünya birincisidir”
Ülkede bulunan casinoları dünya casinoları ile kıyasladığımızda, Kıbrıs’taki casinoların hizmet kalitesi bakımından dünya genelinde birinci sırada olduğunu vurgulamak isterim.
Talep artışı ve fiyat artışı diyelim?
Ercan Turhan: Tabii, talep ve fiyat artışı diyebiliriz. Casino sektörü olmazsa, uçaklar bu kadar koltuk satamayacağı için havayolları rantabl olmayacak ve seferler azalacaktır Talebin artışı, arzı da beraberinde getiriyor. Talep olmayınca, bugün yapılan sefer sayısı azalacaktır. Belki ulaşımda da daha az sayıda uçağa sahip olacağız. Yani, bir yandan böyle bir enflasyon yaratsa da esasen talebin artışı arzı da beraberinde getiriyor. Kısacası, casinolar olmasa uçak sayısı da azalacaktır.
“Birçok alanda casinoların ülkeye çok ciddi katkıları vardır”
Ulaşım, tanıtım, vergilendirme, piyasa satın alımları, kaliteli hizmet üretimi ve istihdamda casinoların ülkeye çok ciddi katkıları vardır. Kıbrıs’ta vatandaşların casinolara girişinin yasak olması noktasında ise, öncelikle yasakla bunu çözmek mümkün değildir. Hele sınır komşumuz Güney Kıbrıs’ta casinoların açıldığını göz önüne alırsak, pasaport sahibi Kıbrıslıların da sorunsuzca Güney Kıbrıs’a geçebileceğini düşünürsek; biz burada Kuzey Kıbrıs’ta bize gelebilecek varlıklı, casinoda vakit geçirmek isteyen insanlara ‘bize gelme, Güney Kıbrıs’a git’ demiş oluyoruz. Esasen bu ekonomik olarak da yanlış bir uygulamadır. Dünyadaki örneklere baktığımızda bir iki yerde böyle sorun var. Örneğin, dünyanın en büyük casinolarının olduğu Las Vegas’ta insanlar casinolara gidebiliyor. Almanya, İspanya, Hollanda gibi ülkelerde vatandaşlar özgürce casinoya girebiliyor. Buradaki amaç vatandaşı korumaktır.
Peki, bu yasa uygulanıyor mu? Vatandaş yasak olduğunu bilerek casinoya girmiyor mu?
Ercan Turhan: İşletmelerimiz buna uysa da vatandaş tarafından bir şekilde yasak olan uygulamanın delindiğini görebiliyoruz. Kıbrıs’ta benim bildiğim kadarıyla kredi olayı yok. Eskiden Türkiye’de bazı casinolarda insanlara senet imzalatılıyordu ve o şekilde casinoya giriş yapılıp oyun oynanıyordu. Kuzey Kıbrıs’ta bu şekilde bir uygulama yok. Paranız varsa oynuyorsunuz, yoksa oynamıyorsunuz.
“Yasaklayıcı bir zihniyetle bu çözülmez”
Yani, Türkiye’de ev ve araba gibi taşınmaz mallar senet aracılığı ile verilerek casinoda kumar mı oynanılıyordu?
Ercan Turhan: Evet, bir dönem bu şekilde bir uygulama vardı. Senet karşılığı oyun oynanıyordu. Sonrasında oyunu kaybeden insanlar ellerindeki mallardan da olup zora düşüyordu. Bu sebeple birçok intihar vakası ile karşılaşıldı. Sonraki dönemde bu uygulama yasaklandı. Yasaklandıktan sonra bitti diyebilir miyiz? Hayır, maalesef bitmedi. Türkiye’de birçok illegal işletilen casinolarda, evlerde, salonlarda makineler var. Ben görev aldığım dönemlerde dönemin Maliye Bakanlığına bir öneri götürmüştük. Önerimizde bir kart sistemi oluşturulabileceğinden söz etmiştik. Bu kart sistemi belirli bir ücret karşılığında satılabilir. Devletimize de katkısı olur. Ve bu karta sahip olan insanlarımız casinoya girebilir. O kartı vermeyenler casinoya giremez. Örneğin, asgari ücretli bir kişiye o kartı vermez ve bir şekilde korursunuz. Kısaca, tamamen yasaklayıcı bir zihniyetle bu çözülmez. Kıbrıs’ın casino gerçeğini artık içine sindirmesi gerekiyor. Casinolar ekonomiyi domine eden bir sektördür. Turizmin de ana sübvansiyesi casinolardır. Kıbrıs’ta casino olmadan turizmin ne olacağını söylemek yanlış olur.
Peki, casinolardan vergi konusu hep gündeme gelir. Doğru şekilde yapılıyor mu? Örneğin, casino her gelen müşteriden aldığı parayı gösteriyor mu? Casinoların ne kadar kazandığını devlet biliyor mu?
Ercan Turhan: Buradaki devletin koymuş olduğu vergilendirme sistemi peşin alınan vergilendirme sistemidir.
“Devlet casinolardan birçok vergi alıyor”
Her casino aynı oranda kazanmıyor, bu nasıl önceden vergilendirilebilir?
Ercan Turhan: Vergilendirmede bir imtiyaz (lisans) vergisi var. Yanlış bilmiyorsam 750 bin Euro oldu. Öncesinde casino sahipleri bu miktarı ödüyor. Buna ilaveten sahip olduğu makine ve masa başına da vergi ödüyor. Düşünün ki, 100 makineli bir casino ile 500 makineli bir casinonun ödediği vergi aynı değildir. Yani makine ve canlı oyun sayısı arttıkça vergi de artıyor. Ayrıca Şans Oyunları Hizmet ve Stopaj Vergisi de ekleniyor. Bunlar peşin alınan vergilerdir. Devlet casinolardan bu vergileri, kâr etse de zarar etse de alıyor. Doğru bir uygulama mı değil mi buna ben karar veremem. Ekonomistlerin ilgilendiği bir konudur.
“Vatandaş belirlenen kıstaslar çerçevesinde casinolara girebilmeli”
Ercan Turhan: Bence vatandaş belirlenen kıstaslar çerçevesinde casinolara girebilmeli. Öte yandan öğrenciler konusunda da bir yaş sınırlaması var. Baktığınızda, güneyde yaş sınırı yok, bizde var. Güneyde vatandaş casinolara girebiliyor, bizde vatandaşımız casinolara giremiyor. Yasaklayarak çözüm olmuyor. Birtakım kuralları koyarak vatandaşımız yönlendirilebilir.Unutmamak gerekir ki Casinolar Kıbrıs’ın gerçeği.
Peki, casinolarda bazı reklamlar var. Özellikle sosyal medyada yer alan. Casinolar verdikleri reklamlarda ‘biz daha fazla kazandırıyoruz’ şeklinde ifadelere yer veriyorlar. Bu gerçekten doğru mu? “Hepsi ayarlı geliyor” şeklinde söylenti var. %30 alınmış, %70 verilmiş şeklinde olduğu belirtiliyor. Siz buna inanıyor musunuz? Neler söylemek istersiniz?
Ercan Turhan: Casinolarda bulunan makineler yurt dışından geliyor ve bu makinelere müdahale imkansız. Ancak üretici firmalar belli oranda yüzdelik koyuyorlar. Bu yüzdelik miktarları değişkendir. Bu söylentilerin hepsi şehir efsanesidir. Hem makine hem oyun üretici firmalar tarafından ayarlanıyor. Fabrikadan usulüne uygun yüzdelik uygulamaları yapılıyor. Burada müdahale söz konusu değildir. Dolayısıyla Kuzey Kıbrıs’taki makineler ve canlı oyunlar son derece güvenlidir. Merdiven altı uygulamalar yoktur.
“Kıbrıs’taki casinolar ürettikleri hizmet açısından bana göre dünya birincisidir”
Peki, uygulama hizmet açısından bakacak olursanız Kuzey Kıbrıs’taki casinoları dünya casinoları ile kıyasladığınızda, ülkemiz casinolarını nereye koyuyorsunuz?
Ercan Turhan: Avrupa’da birçok ülkede casinoya gittim. Las Vegas’ta casinoya gittim. Kıbrıs’taki casinolar ürettikleri hizmet açısından dünya birincisidir. Bu gezdiğim ülkelerde casinolarda su dahi para ile satılıyor. Bizim ülkemizde gelecek misafirlerin uçak bileti alınıyor, en güzel odalarda konaklaması sağlanıyor, en güzel yemekler ikram ediliyor, sigarası, içkisi veriliyor. Bu noktada biz yurtdışından çok daha iyi hizmet sağlıyoruz. Vegas’ta büyük bir çekicilik merkezi, casinolar devasa büyüklükte. Ancak makine teknolojisi olarak bizden 15 yıl gerideler.
